|
صنعت سیمان ایران با قدمتی 78 ساله به عنوان صنعتی زیربنایی ، روند توسعه خود را مستمراً طی کرده است. کشورمان هم اکنون با برخورداری از 67 کارخانه ، 92 خط تولید و ظرفیت بیش از 70 میلیون تن سیمان، از نظر تولید این محصول استراتژیک به خودکفایی رسیده و جزء کشورهای عمده صادرکننده سیمان محسوب می شود.
اراده و تلاش کارآمد صنعتگران داخلی و سیاست حمایتی دولت ها، تقریباً در طی دوره زمانی معادل با یک برنامه عمرانی، رشدی بیش از 100 درصد برای صنعت سیمان کشور به همراه داشته است، آن چنان که تولید 32 میلیون تنی سال 1383 ، به بیش از 70 میلیون تن در سال جاری خواهد رسید.
سهم سیمان از تولید ناخالص ملی
سهم صنعت سیمان در اقتصاد کشور همواره در حال رشد بوده و بر اساس قیمت های مصوب داخلی حدود 2/5 درصد و بر اساس قیمت های جهانی حدود 4 درصد تولید ناخالص ملی در اختیار صنعت سیمان است.
هم اکنون در کشورمان بیش از 15 نوع سیمان تولید می شود و توان تولید انواع سیمان مطابق با استانداردهای ملی و بین المللی وجود دارد.
روند رشد صنعت سیمان
با اتمام 15 طرح دیگر در دست اجرا طی سال های آتی، پیش بینی می شود ظرفیت تولید کشور به حدود یکصد میلیون تن سیمان در سال برسد. (نحوه پرداخت تسهیلات در تحقق این مهم بسیار تعیین کننده است.)
علاوه براین رتبه ایران در رده تولیدکنندگان سیمان در جهان، طی سالهای اخیر همواره ارتقاء یافته و از رتبه چهاردهم در سال 1384 به رتبه هشتم درسال 1389رسیده است. در سال جاری نیز ایران به رتبه چهارم یا پنجم جهانی دست خواهد یافت.
مزیت توسعه صنعت سیمان در کشور
وجود منابع سنگ آهک و مارل در گستره کشور، مزیت خدادادی ویژه این صنعت در زمینه تامین مواد اولیه فراوان و با کیفیت مناسب محسوب می شود.
با توجه به این موضوع، توسعه تولید سیمان در تمامی دولت ها و در طرح جامع سیمان نیز برای کشور مزیت تلقی می گردد.
سرمایه گذاری انجام گرفته
سرمایه گذاری صورت گرفته در 5 سال گذشته در این صنعت مجموعاً بالغ بر 6100 میلیارد تومان بوده که از این میزان مبلغ 1400 میلیون دلار از صندوق ذخیره ارزی استفاده شده است. هر چند وام صندوق ذخیره ارزی قرار بود به عنوان تسهیلات ارزان قیمت مورد استفاده قرار گیرد.
میزان اشتغال زایی صنعت سیمان
میزان اشتغال زایی مستقیم و غیرمستقیم صنعت سیمان کشور 200 هزار نفر است. از این میزان، اشتغال زایی مستقیم این صنعت حدود 30 هزار نفر شامل کارکنان واحدهای تولیدی، معدن، مکانیک، برق، آزمایشگاه و کارگران ساده است. 170 هزار نفر باقی مانده نیز به اشتغال زایی غیرمستقیم در بخشهای شرکتهای پیمانکاری، بتنریز، بنا، کارگر و حمل و نقل مربوط می شود. علاوه بر کارخانه ها و پروژه های داخلی، در بخش برون مرزی هم اشتغال ایجاد شده است.
ارتقاء سطح تکنولوژی
در اجرای طرح های جدید، جنبه های زیست محیطی و بهینه سازی انرژی و به طور کلی در کنار توسعه و افزایش ظرفیت، مسائل توسعه پایدار همواره مورد نظر بوده است. همچنین کلیه طرحهای جدید جهت حفظ محیط زیست به برترین تکنولوژیهای روز دنیا در مصرف انرژی الکتریکی، سوخت های فسیلی و کنترل انتشار آلایندههای زیست محیطی مجهز شدهاند. از این میان می توان به استفاده از کوره های مجهز به پریکلساینر با مصرف انرژی حرارتی ویژه 720 کیلوکالری بر کیلوگرم کلینکر، آسیاب های غلتکی پیشرفته برای سایش سیمان با 30 درصد مصرف ویژه انرژی الکتریکی کمتر و استفاده از فیلترهای بگ هاوس برای غبارگیری اشاره کرد.
از سوی دیگر صنعت سیمان با ملاحظه جنبه های زیست محیطی و بهینه سازی مصرف انرژی به پیشرفت های قابل توجهی دست یافته است که در ادامه به شاخص های آن اشاره می شود. این آمار موید اقدامات موثر دهه اخیر در صنعت سیمان است :
بهینه سازی مصرف انرژی
این در حالی است که امکان کاهش مصرف انرژی با سرمایه گذاری و نوسازی کارخانه های قدیمی با صرف هزینه ای بالغ بر 1500 میلیارد تومان وجود دارد.
توان فنی و مهندسی
هم اکنون حدود 80 درصد ماشینآلات و تجهیزات کارخانه های سیمان در داخل ساخته میشود و مراحل طراحی، نصب و راهاندازی تمامی کارخانهها بومی شده است. صنعت سیمان در حال حاضر خدمات فنی و مهندسی به دنیا صادر می کند و کارخانههایی را در کشورهای مختلف تحویل داده یا در دست احداث دارد.
صادرات
صادرات محوری همواره در صنعت سیمان موردتوجه قرار گرفته و توانسته است از سال 1388 پس از خودکفایی کامل، به صدور سیمان در بازارهای منطقه ای و بین المللی بپردازد. به طوری که در سال 1388 حدود 5/5 میلیون تن در سال 89 حدود 6/8 میلیون تن و در سال جاری نیز حدود 10 میلیون تن صادرات سیمان و کلینکر حاصل خواهد شد.
دست یابی صنعت سیمان به اهداف سند چشم انداز
صنعت سیمان همواره به عنوان صنعتی پویا و پیشرو در کشور مطرح بوده و از نقش اساسی در اقتصاد ملی برخوردار است. مقایسه شاخص های مختلف این صنعت با صنایع دیگر موید این گفتار است. صنعت سیمان با وجود مواد اولیه فراوان و در دسترس مزیت تولید دارد، از نیروی انسانی متخصص و کافی با توان فنی و مهندسی بالا برخوردار است، راندمان تولید بسیار بالایی دارد، از رشد تکنولوژی به سوی راندمان بالاتر و مصرف انرژی کمتر بهره مند است، شاخص های بهره وری نیروی انسانی و مصرف انرژی آن بهبود یافته، سرمایه گذاری قابل ملاحظه ای طی سال های اخیر در آن صورت گرفته و به عبارتی دوران پرشتاب توسعه و نوسازی خود را بر اساس آمارهای ارائه شده طی کرده است. همچنین صادرات رو به رشدی دارد و به اهداف تعیین شده در سند چشم انداز نائل آمده است.
قاعدتاً صنعتی با این میزان توسعه و دستیابی به اهداف چشم انداز، باید جزء بنگاه های اقتصادی با شرایط مطلوب باشد و سهامداران آن از بازده اقتصادی مناسب بهره مند باشند. اما چرا اقبال سهامداران به این صنعت محدود شده است؟
بازپرداخت تسهیلات
در زنجیره سرمایه گذاری با اتمام دوران ساخت و توسعه و شروع بهره برداری، دوران بازپرداخت تسهیلات آغاز می شود. این در حالی است که با افزایش هزینه های پیش بینی نشده و تکلیفی به این صنعت، بازده سرمایه گذاری برای بازپرداخت ها کاهش یافته و کارخانجات توان و نقدینگی خود را از دست می دهند.
از سوی دیگر، خصوصی سازی اصل 44 فقط فروش سهام دولتی نیست، بلکه تعریف منطقی رابطه بین دولت و بازار است.
بنابراین پس از آزادسازی یارانه ها و برداشتن سوبسیدها و افزایش بهای تمام شده، لازم است سایر شرایط و مولفه های موثر بر بنگاه های اقتصادی همانند قانون کار، قوانین بیمه و تامین اجتماعی و انتظارات منطقه ای از تولید کنندگان به تناسب تغییر کنند.
افزایش قیمت حامل های انرژی
صنعت سیمان جزء صنایع انرژی بر محسوب می شود. این صنعت 14 درصد مصرف انرژی حرارتی صنایع و 3 درصد مصرف کل کشور را داراست. با اجرای مرحله اول قانون هدفمندسازی یارانه ها:
- تغییر قیمت گاز از 18 تومان به 70 تومان (389 درصد افزایش)
- تغییر قیمت مازوت از 12 تومان به 200 تومان (1667 درصد افزایش)
- تغییر قیمت برق از 16 تومان به 43 تومان (269 درصد افزایش) صورت گرفت.
در نتیجه هزینه تولید واحدهای سیمانی گازسوز بین 25 تا 30 درصد و واحدهای مازوت سوز بین 60 الی 70 درصد افزایش یافته است. به عبارت دیگر سهم انرژی در هزینه تمام شده هر تن سیمان قبل از هدفمندسازی یارانه ها حدود 40 هزار ریال و پس از اجرای طرح به 120 هزار ریال (300 درصد) و 200 هزار ریال (500 درصد) برای مازوت سوزها افزایش یافته است. (در مقایسه با افزایش 14/5 درصدی قیمت سیمان)
به رغم کمک دولت در قالب سوبسید 500 ریالی به ازای هر لیتر مازوت و همچنین همیاری 500 ریالی کارخانه های گازسوز، کارخانجات مازوت سوز همچنان با مشکل مواجه اند.
حمل و نقل
سیمان پرحجمترین کالای تولیدی دنیاست و در کشور ما بیش از 17 درصد حمل و نقل جادهای به این صنعت اختصاص دارد. در حال حاضر یکی از بزرگترین مشکلات صنعت سیمان، حمل ونقل است.
صادرات
موانع موجود بر سر راه صادرات سیمان بدین شرح است:
ضعف سیاست های حمایتی کافی و برنامه های مدون برای تسهیل در امر صادرات و امکان رقابت با رقبایی همانند ترکیه، چین و...، فقدان پیمان نامه های فی مابین با کشورهای همسایه در خصوص حذف یا کاهش عوارض صدور و اولویت های صادراتی برای گسترش بازارهای هدف و فراهم نبودن زیرساخت های مورد نیازاعم از حمل و نقل ریلی، امکانات مکفی در مرزها، قوانین محدود کننده و عدم تخصیص جوایز صادراتی به صنعت سیمان.
محدودیت های تحمیل شده به صنعت
تحمیل شرایط افزایش قیمت قطعات وارداتی به صنعت از محدودیت های تحمیل شده به صنعت سیمان است.
برخی از هزینه ها مانند نرخ تسعیر ارز نیز فشارها را دوچندان کرده است، زیرا با توجه به عدم انجام گشایش اعتبار رسمی ارز، کارخانجات ناچارند برای واردات تجهیزات و قطعات یدکی، فرآیند انتقال پول را با هزینه بالاتری طی کنند.
علاوه بر این ، بسیارى از بسته هاى حمایتى پیش بینى شده براى واحدهاى تولیدى بخش سیمان کشور تخصیص نیافته است. افزایش قیمت حامل هاى انرژى موجب افزایش قیمت تمام شده تولید در بخش تولید سیمان شده و حمایت دولت نیز تکافوى افزایش هزینه هاى این بخش را نداده است.
از سوی دیگر همواره هزینه های دیگری بر تولید کنندگان تحمیل می شود که بخشی از آن اجتناب ناپذیر بوده و هزینه های تولید را افزایش می دهد.
میزان سرمایه گذاری برآورد شده جهت بهبود وضعیت مصرف انرژی (جمعاً در حدود 1500 بر حسب میلیارد تومان)
سخن آخر
حال که صنعت سیمان به اهداف چشم انداز دست یافته، چه تدابیری باید اتخاذ کنیم که توفیقات به دست آمده استمرار یابد؟ پاسخ این پرسش را می توان در راهکارها و پیشنهادات زیر جست وجو کرد:
با توجه به سرانه مصرف منطقه ای، احداث هر طرح جدید باید برابر رهنمودهای اصل 44 قانون اساسی با هماهنگی و مشورت انجمن صنفی تولید کنندگان صنعت سیمان به اجرا درآید.
به دلیل کاهش بازده سرمایه گذاری، باز پرداخت تسهیلات ارزی را بر اساس نرخ ارز سال مبنی در نظر گرفته و صنعت را مسئول حفظ ارزش پول ملی تلقی نکنند. سازمان توسعه تجارت با عقد معاهده های منطقه ای از اعمال فشار بیشتر بر صادرات سیمان جلوگیری کرده و زیر ساخت های صادرات به شرح اشاره شده برای صنعت فراهم گردد. جایزه صادراتی صنعت از سال 87 در دستور کار پرداخت قرار گیرد.
اجبار صنعت به بازسازی خطوط قدیمی و ارتقاء تکنولوژی به سمت مصرف انرژی کمتر، نیاز به تسهیلات ارزان قیمت وعده داده شده را بیش از هر زمان آشکار کرده است. لذا باید صندوق خاصی برای این مهم از طرف وزارت صنعت و تجارت پیش بینی شود.
بسته حمایتی خاص برای شرکت های مازوت سوز هر چه سریع تر در دستور کار وزارت صنعت،معدن و تجارت قرار گیرد. توسعه فرهنگ مصرف ، بالاخص در راه و استفاده از بتن در سازه های ساختمان ،حفظ ثروت ملی و کاهش صدمات و تلفات است و از شورای عالی فنی کشور انتظار می رود به این مهم جامه عمل بپوشانند.
تبین فضای اقتصادی صنعت در چند جمله میسر نیست، اما در یک جمله جامع و مانع صراحتاً باید گفت :
صنعت سیمان در هر حال امکان تحمل افزایش قیمت نهاده های تولید را مجدداً نخواهد داشت.
|
